Belediyelerde Ulaşım Hizmetlerinin Hukuki Rejimi

Abstract

Ülkemizde nüfusun büyük bir bölümünün kentlerde yaşaması, kentleşme dinamiklerinin derin bir dönüşüm geçirmesine yol açmıştır. 1950'lerden itibaren ivme kazanan kırsaldan kente göç, 1980'lerde zirveye ulaşan plansız büyüme, çarpık kentleşme ve yoğun nüfus hareketleri, kent yapısını ve kentsel hizmet ihtiyaçlarını karmaşık hale getirmiştir. Bu dönüşüm sürecinde, belediyelerin kurumsal yapısı, görev alanları ve yetkileri sürekli değişim göstermektedir. Sanayileşme, mekânsal yayılma ile artan ulaşım talebi, belediyelerin kentsel altyapı, planlama, denetim ve hizmet sunumu işlevlerini yeniden tanımlamayı zorunlu kılmaktadır. Kentiçi ulaşım, hemşehrilere sunulan en temel kamu hizmetlerinden biri olmakla birlikte, kentlerin karşı karşıya bulunduğu yapısal sorunların da merkezinde yer almaktadır. Artan trafik yoğunluğu, birbirleriyle entegre olamayan ulaşım modları, yetersiz alt ve üst yapı, altyapı yatırım maliyetleri, toplu taşıma sistemlerinin yönetimi, ticari taşımacılığın hukuki statüsünün netleştirilememesi, hat ve güzergâhların düzenlenmesi gibi çok yönlü problemler, mevcut hukuk düzeninin parçalı ve dağınık yapısı nedeniyle daha da belirgin hale gelmektedir. Farklı kanunlara yayılmış mevzuat, idarî uygulamalarda ortaya çıkan çelişkiler ve yargı içtihatlarının belirsizlikleri, ulaşım hizmetlerinin hukukî güvenceden yoksun kalmasına, uygulama sorunlarının sürmesine yol açmaktadır. Bu çalışma, kentiçi ulaşımın hukukî rejimini, özellikle belediyelerin ve büyükşehir belediyelerinin planlama, uygulama ve denetim süreçlerindeki yetki, görev ve sorumluluklarını tarihsel, idari ve hukuki boyutlarıyla irdelemekte; genel kanunlardan kaynaklanan düzensizlikleri analiz etmektedir. Amaç, yasal boşlukları ve çakışmaları tespit etmek, bu doğrultuda ilgili yargı kararları ve içtihatları inceleyerek sorunların hukuki boyutunu netleştirmek ve böylece bu alanda daha tutarlı, anlaşılır ve çağın gereklerine uyarlanmış bir çerçeveye duyulan gereksinimi vurgulamaktır. Bu doğrultuda, özel bir kentiçi ulaşım kanunu gerekliliği ön plana çıkmaktadır. Bu yasal düzenlemeyle kamu yararına uygun, sürdürülebilir, erişilebilir, bütüncül ve etkin bir sistemde kentiçi ulaşım hizmetlerinin sunulması mümkün hale gelebilecektir.