Müze Yapılarında Doğal Işık Kullanımını Etkileyen Parametrelerin Değerlendirilmesi

Abstract

İnsanoğlu var olduğu günden beri yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için hayatlarında doğal ışık kaynak kullanımı bir gereklilik olmuştur. Mimarlığın henüz var olmadığı dönemlerde bile barınmak için yapılan alanlarda doğal ışıktan faydalanmak için cephede veya tavanda açıklıklar bırakılmıştır. Gelişen teknoloji ve ihtiyaçların değişmesine bağlı olarak doğal ışık sadece yaşamsal faaliyetlerin sürdürülebilmesi için kullanılan bir parametre olmanın yanı sıra sanat, mimarlık için de kullanılmaya başlanmıştır. Görsel olarak algılanabilen mimaride yaptıkları sanatın algılanması adına pek çok mimar doğal ışık ve mimari kavramlar üzerinde çalışmalar yapmıştır. Özellikle müze yapılarında doğal ışığın etkin bir şekilde kullanımını görmek mümkündür. Müze yapıları kültürler ve kuşaklar arası bağın oluşmasını sağlayan bilim, sanat ve tarihi eserlerinin sergilendiği yerlerdir. Günümüzde ise sadece sergileme işlevi ile kalmayıp kompleks yapı olarak inşa edilen müze yapıları kültürel aktivitelerin olduğu yapılara evrilmiştir. Doğal kaynak kullanımının artmasına bağlı olarak ortaya çıkan çevre kirliliği beraberinde sürdürülebilir kavramları ortaya çıkarmıştır. Kompleks olarak inşa edilen müze yapılarında ana işlevi olan sergi alanları için kullanılan enerji diğer yapılara göre yüksektir. Geldiğimiz bu dönemde sürdürebilir mimari kavramı kapsamında müze tasarımlarında enerji tüketiminin az olduğu ve doğal ışık kullanımına dikkat edilen müze yapıları inşa edilmektedir. Doğal ışığın kullanımına bağlı olarak müze yapılarında enerji tüketiminin azalmasının yanı sıra görsel ve iç mekân konforu arttırılmaktadır. Sürdürülebilir mekân tasarlama amacı doğrultusunda doğal ışık kullanımında pek çok farklı yöntem geliştirilmiş ve kullanılmıştır. Geleneksel yöntemler kullanılarak duvarda bırakılan açıklıklardan kullanılan doğal ışık teknolojinin de gelişmesine bağlı olarak farklı yöntemler ile doğal ışıktan maksimum verim sağlanmaktadır. Bu çalışma kapsamında tarihsel süreç içerisinde müze kavramı ve müze yapılarının değişim ve gelişim araştırılarak müze yapılarında doğal ışık kullanımı ve değişimi irdelenmiştir. Türkiye'de müze olarak tasarlanan ve uygulanan müze yapılarında bulunan sergi alanlarındaki doğal ışık kullanımının geçirdiği değişim ve gelişimi araştırılmıştır. Müze yapılarında dış etkenlere bağlı olarak gelişen ve değişen doğal ışık kullanımı dönemsel olarak incelenip açıklanmıştır. Müze yapılarında doğal ışık kullanımını etkileyen parametreler ise çalışma kapsamında giren müzeler üzerinde incelenmiştir. Çalışma kapsamında Baksı Müzesi, Troya Müzesi ve Odunpazarı Modern Müze yapıları seçilerek belirlenen tema başlıkları üzerinden yapılarda doğal ışık kullanımı irdelenmiş olup, sergi alanlarındaki doğal ışığın gün içerisindeki değişimi incelenerek analiz edilmiştir. İncelenen yapılar karşılaştırılarak sergi alanlarındaki doğal ışık kullanımı tartışılıp değerlendirilmiştir. Müze yapılarında doğal ışık kullanımını etkileyen parametreler yapının özelliğine, konumuna bağlı olarak değişmektedir. Yapının formu, yapının çevre ile olan ilişkisi, yapım teknolojisi, kullanılan malzeme ve mekânsal organizasyonda doğal ışığın kullanım işlevine, anlamına bağlı olarak şekil almaktadır.