Sosyal Girişimcilik Faaliyetlerinin Şirket Çatısı Altında Yürütülmesi: Ticaret Hukuku Perspektifinden Fayda Şirketi Modeli

Abstract

Bu çalışma, öncelikle sosyal girişim ve sosyal girişimcilik kavramlarını kuramsal temelleriyle incelemekte; ardından sosyal girişimcilik faaliyetlerinin şirket çatısı altında yürütülmesini ticaret hukuku perspektifinden ele almakta ve bu bağlamda fayda şirketi modelini kapsamlı biçimde değerlendirmektedir. Sosyal girişimler, toplumsal faydayı öncelikli amaç olarak benimsemekte; ancak bunu bağış, yardım veya kamu desteğine dayanarak değil, piyasa temelli gelir modelleri aracılığıyla sürdürülebilir kılmaya çalışmaktadır. Böylelikle, kâr elde etme motivasyonu ile sosyal misyon arasında çift yönlü bir denge kurulmaktadır. Ne var ki, Türk Ticaret Kanunu, m. 331'de öngörülen "ekonomik amaç" şartı nedeniyle, anonim şirketlerin kuruluş amacını dar bir çerçeveye oturtmaktadır. Bu durum, sosyal girişimlerin şirketleşme yoluyla kurumsallaşmasını sınırlamakta ve sosyal amaçların şirket esas sözleşmesine açıkça dâhil edilmesini güçleştirmektedir. Buna karşılık, karşılaştırmalı hukukta görülen yeni düzenlemeler, şirketlerin sosyal misyonu kurumsal kimliklerinin ayrılmaz bir parçası haline getirmelerine olanak tanımaktadır. Bu kapsamda, karşılaştırmalı literatürde sosyal girişimcilik faaliyetlerinin şirket bünyesi altında gerçekleşmesine imkân tanıyan ABD'deki Benefit Corporation, İtalya'daki Società Benefit ve Fransa'daki Société à Mission modelleri, geleneksel şirketler hukukunun tek amaçlı yapısını iki amaçlılığa dönüştürerek sosyal misyonu ekonomik amaçla birlikte kurumsal yapıya entegre eden örnekler olarak öne çıkmaktadır. Bu karşılaştırmalı inceleme, Türk hukukunda da şirketlerin sosyal amaçları ekonomik hedeflerle birlikte gerçekleştirmelerine imkân tanıyacak esnek çözümlerin gündeme getirilebileceğini ortaya koymaktadır. Böylelikle, sosyal girişimlerin toplumsal misyonlarını sürdürülebilir biçimde hayata geçirebilmeleri için hukuki bir zemin sağlanması mümkün olacaktır.