Fuzûlî’nin Duygu Ülkesi: Leylâ ve Mecnûn’da Duygu Mekândır Metaforu

Abstract

İnsanın dünyayı algılama şekli ve düşünme yetisinin dilsel ifadedeki soyut şeması olan kavram ve kavram sisteminin temelinde yer alan metafor, bilişsel dil biliminin üzerinde durduğu araştırma konularından biridir. Dil göstergesinin gösterilen yönünü işaretleyen kavram, gösterenin varoluş bağını nedensizlik ilkesiyle taşıyan görünmez parçadır. Bu görünmez yönüyle de dildeki anlam alanlarının gizemli yolculuğunu başlatır. Bu bağlamda, Türkçenin anlam dünyasını aydınlatabilecek bir bakış açısı, kavram ve “kavramların sorunu” olan metafor çalışmalarını zorunlu kılar. Türk edebiyatının önde gelen sanatçılarından biri olan Fuzûlî, lirizmi doruklara çıkaran duygu yüklü bir şairdir. Leylâ ve Mecnûn mesnevisiyle Arap, Fars ve Urdu edebiyatının da kaynakları arasında gösterilen ünlü hikâyenin Türk edebiyatındaki en güzel örneğini veren şairin aşk kavramının yanında pek çok duyguyu metaforik bir düzlemde dile getirdiği gözlemlenmiştir. Bu doğrultuda sanatçının Leylâ ve Mecnûn’da çizdiği duygu haritasında mekân kavramına sık başvurarak âdeta bir duygu ülkesi kurduğu tespit edilmiştir. Bu çalışmada mekân kavramının Türkçenin metaforik duygu dilinin kaynak etki alanlarından biri olduğu önerilecek, Fuzûlî’nin sözü edilen eserinde duygu kavramlarını mekân aracılığıyla nasıl kavramsallaştırdığı üzerinde durulacaktır.