Yetişkin Bireylerde Kişilik Özellikleri ile Bilişsel ve Üstbilişsel Faktörlerin Erteleme Eğilimi Üzerindeki Etkisi

Abstract

Bu çalışmada, yetişkin bireylerde kişilik özellikleri, üstbilişler, tekrarlayıcı düşünme, duygu düzenleme güçlüğü ve sıkıntı toleransının erteleme eğilimi üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkileri incelenmiştir. Araştırmaya, 221'i kadın (%68.2), 100'ü erkek (%30.9) ve 3'ü cinsiyet belirtmek istemeyen (%0.9) olmak üzere toplam 324 kişi katılmıştır. Katılımcıların yaşları 18-77 arasında değişmekte olup, yaş ortalaması 35.50 ve standart sapması 12.54'tür. Veri toplama araçları olarak Büyük Beş-50 Kişilik Ölçeği, Genel Erteleme Ölçeği, Üstbilişler Ölçeği-30, Perseveratif Düşünme Ölçeği, Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği, Sıkıntıya Dayanma Ölçeği ve sosyodemografik özellikler ile genel sağlık durumu hakkındaki verilere ulaşmak için Sosyodemografik Bilgi Formu kullanılmıştır. Katılımcılardan elde edilen veriler, SPSS v27 programıyla analiz edilmiş, sıralı aracılık etkisine ilişkin hipotezleri test etmek amacıyla Hayes'in (2018) PROCESS Makro v4.2 (Model 6) eklentisi kullanılmıştır. Ayrıca korelasyon analizi, tek yönlü ANOVA, bağımsız gruplar t-testi ve tanımlayıcı istatistik teknikleri de kullanılmıştır. Aracılık analizlerine ilişkin bulgular, nörotiklik ve sorumluluğun erteleme eğilimi üzerindeki etkisinin sırasıyla üstbilişler, tekrarlayıcı düşünme, duygu düzenleme güçlüğü ve sıkıntı toleransı aracılığıyla dolaylı olarak gerçekleştiğini ortaya koymuştur. Mevcut araştırma bulguları, erteleme eğiliminin bir öz-düzenleme süreci olduğuna işaret etmektedir. Elde edilen sonuçlar, erteleme eğilimi açısından yol gösterici bir niteliğe sahiptir.