Mihri ve Şeref Hanım'ın Şiirleri'nde Gönül Kavramı

Abstract

Gönül kelimesinin çıkışı itibariyle Türkçeye has bir kelime olması, özellikle batı dillerinden çevrilmemiş olması Klasik edebiyatımız açısından gönül kavramını önemli bir yere koymaktadır. Verilere göre farklı dönemlerde yaşamış kadın şairlerimizin de sıklıkla bu kelimeyi ve ilgili kelimeleri birlikte kullandığı tespit edilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Mehmet Arslan'ın neşrinden yola çıkarak Mihrî Hâtun ve Şeref Hanım'ın divanlarındaki "gönül" kavramının incelenmesi ve karşılaştırılmasıdır. Bu bağlamda araştırma, tarama ve sınıflandırma yöntemleriyle hazırlanmıştır. Sonuç olarak, varılan çıkarımlar başlıca; İslamiyet'in etkisiyle erkek egemenliğinin artması ve bu durumun etkilerinin hem toplumda hem şiirde tesirini gösterdiğidir. Bu bağlamda şairlerimizin üslup farklılığının sebeplerinden birinin bu olduğu düşünülmektedir. Her iki şairimizde gönül kavramını soyut bir kavram, somut bir uzuv olmaktan ziyade adeta capcanlı bir varlık, rengarenk bir tablo halinde önümüze sunmuşlardır. Mihrî Hâtun' un açısından gönül her daim savaş içerisindeyken cesur tavrıyla umutlu kalmayı sağlamış iyimser bir aşıktır. Ona göre gönül bazen asker bazen derviş, bazen dilenci olmuş aşığa övgülerini bitirememesinden dolayı hatip, ney, tef, bülbül olmuştur. Şeref Hanım'ın gözünden bakıldığında ise gönül bin bir nasihat edilen yine de bir türlü sözün geçirilemediği ya da fayda etmediği bundan sebep bazen azarlanan bazen sitem edilen genellikle ikincil bir kişilik olarak görülen fakat içten, samimi sohbetlerin edildiği, nasihatlerin edildiği bir varlıktır.