Klinik ve Klinik Olmayan Adli Bireylerde Üstbilişlerin Öfke ve Depresif Belirtiler Üzerindeki Etkisinde Öfke Ruminasyonun Aracı Rolü

Abstract

Bu çalışmanın amacı, klinik ve klinik olmayan adli bireylerde üstbilişlerin öfke ve depresif belirtiler üzerindeki etkisinde öfke ruminasyonun aracı rolü olup olmadığının incelenmesidir. Araştırmanın örneklemini, 2025 yılı Mart ayında Bakırköy Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu veya hükümlü bulunan 75'i (%48.7) klinik, 79'u (%51.3) klinik olmayan adli bireyler olmak üzere toplam 154 kadın katılımcı oluşturmaktadır. Klinik gruptaki adli bireylerin yaşları 19 ile 58 arasında (Ort. =33.04, SS= 9.46), klinik olmayan gruptaki adli bireylerin yaşları ise 18 ile 57 arasında (Ort. =32.89, SS= 9.05) değişmektedir. Araştırmada veri toplama aracı olarak; Sosyodemografik Bilgi Formu, Üstbilişler-30 Ölçeği, Durumluk-Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarzı Ölçeği, Öfkeye İlişkin Derin Düşünme Ölçeği ve Hasta Sağlık Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler, SPSS v26 programı aracılığıyla analiz edilmiş, aracılık etkisine ilişkin hipotezleri test etmek amacıyla Hayes'in (2018) PROCES Makro v4.2 (Model 4) eklentisi kullanılmıştır. Ayrıca korelasyon analizi, tek yönlü varyans analizi, bağımsız örneklemler t-testi ve betimsel istatistik tekniklerinden de yararlanılmıştır. İlk olarak, bağımsız gruplar t-testi sonuçlarına göre durumluk öfke, sürekli öfke, öfke ruminasyonu, öfke kontrol, öfke ifade tarzı (öfke içte, öfke dışta, öfke kontrol), anksiyete ve depresyon belirti düzeyi ve üstbilişlerin klinik ve klinik olmayan gruplar arasında anlamlı olarak farklılaştığı bulunmuştur. Aracılık analizlerine ilişkin bulgularda ise hem klinik hem de klinik olmayan adli gruptaki bireylerde, üstbilişlerin durumluk-sürekli öfke ve depresif belirtiler üzerindeki etkisinin öfke ruminasyonu aracılığıyla dolaylı olarak gerçekleştiği bulunmuştur. Mevcut araştırma bulguları hem klinik hem de klinik olmayan adli bireylerde metakognitif terapi yaklaşımına dayalı olarak üstbilişlerin öfke ve depresif belirtiler üzerindeki etkisinde öfke ruminasyonun aracı rolünü incelemesi açısından öncü olma niteliği taşımaktadır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar, ilgili literatür ışığında tartışılmış ve alandaki araştırmacı ve uygulayıcılara yönelik çeşitli önerilerde bulunulmuştur.