Yargıtay’ın Gözünden Cezai Ehliyet ve Usul Hataları

Abstract

Bu çalışma, hukukun normatif kesinlik arayışıyla psikiyatrinin dinamik belirsizlikleri arasındaki çatışma zemininde, Türk ceza hukukunda akıl hastalığının kusur yeteneğine etkisinin değerlendirilmesindeki yapısal sorunları ve Yargıtay’ın çözüm mekanizmalarını, 2020-2025 yılları arasındaki 692 güncel karar üzerinden analiz etmektedir. Araştırmanın temel tespiti, Yargıtay’ın bilirkişi raporları arasındaki çelişkileri gidermek amacıyla Adli Tıp Kurumu’nu (ATK) nihai bir otorite olarak konumlandıran hiyerarşik modelin, sistemin en büyük Aşil topuğunu oluşturmasıdır. Bu yapı, bir yandan hukuki standardizasyonu sağlarken, diğer yandan yargılamaları aylarca, hatta yıllarca uzatan sistemik bir darboğaza yol açmaktadır. Bu durum, adaletin doğruluğunu temin etme hedefi ile özellikle tutuklu sanıkların masumiyet karinesini ve makul sürede yargılanma hakkını zedeleyen onarılması güç bir gerilim yaratmaktadır. Bu merkeziyetçi yapı, aynı zamanda hâkimin delilleri serbestçe takdir etme yetkisini de teorik bir güvence olmaktan çıkarma riski taşımaktadır. Çalışma, alt derece mahkemelerindeki sistematik usuli hataları ve Yargıtay’ın denetim rolünü de ortaya koymaktadır. Ayrıca, suça sürüklenen çocuklar ve zihinsel yetersizliği olanlar gibi savunmasız gruplara yönelik geliştirilen fonksiyonel ve bireyselleştirilmiş değerlendirme kriterleri incelenerek, sistemin adalet arayışındaki güçlü ve zayıf yönlerine dair bütüncül bir panorama sunulmaktadır.