Azerbaycan Sinemasında Toplumsal Sorunlar: Emil Guliyev'in "Üçlemesi" Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Bu çalışma, bağımsızlık sonrası Azerbaycan sinemasının önde gelen yönetmenlerinden Emil Guliyev'in "Üçlemesi" olarak bilinen Perde (2016), İkinci Perde (2017) ve Sonuncu Perde (2019) filmleri üzerinden, toplumsal sorunların sinemaya yansımasını, yönetmenin sinema dili ve anlatım teknikleri rehberliğinde incelemektedir. Çalışmanın ana odak noktası, üçleme boyunca öne çıkan yabancılaşma, ekonomik eşitsizlik, aile ilişkilerinde toplumsal cinsiyet rolleri, bireysel özgürlük arayışı ve dostluk-ihanet ilişkileri gibi temaların sinemada nasıl temsil edildiğini araştırmaktır. Bu temalar, yalnızca estetik bir anlatı unsuru olarak değil; aynı zamanda toplumsal gerçekliklerin eleştirisi ve farkındalık oluşturma aracı olarak değerlendirilmektedir. Filmlerdeki karakterlerin, toplumun yerleşik kültürel ve sosyal normlarıyla çatışarak bireysel kimliklerini inşa etmeye çalışmaları, birey ile toplum arasındaki gerilimli ilişkiyi görünür kılmaktadır. Bu yönüyle çalışma, toplumsal sorunların sinema yoluyla nasıl aktarıldığını ve bu aktarımın izleyici üzerinde nasıl bir etki yarattığını anlamaya katkı sunmaktadır. Van Dijk'in eleştirel söylem analizi yöntemiyle yapılan çözümlemeler, filmlerdeki söylemsel yapıların toplumsal iktidar ilişkileriyle olan bağlarını, sembolik anlatım, karakter etkileşimleri ve görsel-işitsel unsurlar üzerinden ortaya koymaktadır. Bu tez, hem Emil Guliyev sinemasını akademik bir bakış açısıyla analiz etmeyi hem de bağımsızlık sonrası Azerbaycan sinemasında toplumsal sorunların temsiline dair derinlemesine ve bütüncül bir değerlendirme sunmayı amaçlamaktadır. Araştırma bulguları, Emil Guliyev'in "Üçlemesi"nde ataerkil yapıların yalnızca erkekler değil, kadın karakterler aracılığıyla da yeniden üretildiğini; kadınların kimi zaman mağdur, kimi zaman direnç gösteren ve özneleşmeye çalışan bireyler olarak temsil edildiğini ortaya koymuştur. Erkek karakterlerin ise toplumsal baskılar nedeniyle kırılganlık, öfke ve şiddet sarmalında konumlandığı görülmüştür. Filmlerde sınıfsal eşitsizlikler, sadece ekonomik değil, kültürel ve sembolik sermaye yoluyla da anlatılmış; birey-toplum çatışması, mekânsal ve söylemsel unsurlarla güçlü şekilde vurgulanmıştır. Yapılan çözümlemeler sonucunda, Emil Guliyev'in "Üçlemesi"nin, ataerkil yapıların yeniden üretimi, kadın ve erkek kimliklerinin toplumsal rollere sıkışmışlığı, ekonomik eşitsizliklerin bireyler üzerindeki etkisi gibi temalar üzerinden, bağımsızlık sonrası Azerbaycan toplumundaki yapısal sorunları eleştirel bir dille görünür kıldığı sonucuna ulaşılmıştır.