Namık Kemal'in Şiirlerinin Söz Dizini (Sıklık-Dil-Kavram)

Abstract

Bu tez, Tanzimat dönemi edebiyatının öncü isimlerinden Namık Kemal'in şiirlerini; sıklık, dil ve kavram boyutlarıyla çok yönlü olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Şairin sözcük tercihlerine, bu sözcüklerin şiirlerdeki işlevine ve kavramsal derinliğine odaklanan çalışmada, onun şiirsel evreni sistematik bir yaklaşımla çözümlenmiştir. Çalışmanın teknik bakımından eksiksiz olması için Namık Kemal'in tüm şiirleri (roman ve tiyatro gibi tüm eserlerinde geçen şiirler ve dizeler de dâhil) Önder Göçgün'e ait "Namık Kemal'in Şairliği ve Bütün Şiirleri" adlı kitabından alınmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında, Namık Kemal'in yazdığı tüm şiirler taranarak en sık kullanılan sözcükler nicel yöntemlerle belirlenmiştir. Söz dizini analizi sonucunda elde edilen veriler, şairin duygu ve düşünce dünyasının izlerini taşıyan anahtar kelimeleri ortaya çıkarmıştır. Cümle içerisinde görevli sözcükler (ve, dahi, da, bir, vb.) dışında anlam dünyasıyla var olup birer kavram olarak en çok tekrar edilen, sırasıyla aşk (418), dil (412), cân (287), âlem (259), feyz (204), dâğ (188), hûn (164), mihr (153), cihân (135) ve sîne (133) kavramları tespit edilmiştir. Bu sıklık verileri üzerinden yapılan değerlendirme, şairin şiirlerinde ağırlıklı olarak duygu merkezli, tasavvufi çağrışımlara açık ve estetik yoğunluğu yüksek kavramları tercih ettiğini ortaya koymuştur. "Aşk", "cân", "sîne" gibi kelimelerin yoğunluğu, kullanılış biçimleri ve anlam dünyaları, Namık Kemal'in şiirlerinde bireysel tutkulara, içsel çalkantılara ve idealist bir sevgi anlayışına sıkça yer verdiğini gösterecek olup çalışmanın "Kavram" bölümünde detaylı biçimde incelenmiştir. Çalışmanın devamında bu sözcüklerin kavram alanları ve anlam çerçeveleri analiz edilerek şairin bu kavramların herkesçe bilinen anlam dünyaları dışında Namık Kemal'e özgü olarak başka hangi kavramlarla ilişki ağı oluşturduğu ve anlam evreninin hangi yönlerde genişlediği tespit edilmiştir.