Welcome to IKU Institutional Repository
OpenAccess@IKU is Istanbul Kultur University's Institutional Repository , established in June 2014 to digitally store and provide open access to academic and artistic outputs in line with international standards and intellectual property rights. The system includes various outputs such as articles, presentations, theses, books, book chapters, reports, encyclopedias, and works of art produced by the university's faculty members and students.
Recent Submissions
Kurumlarda Dijital Dönüşüm ve Üretken Yapay Zeka Kabulünün Genel İş Stresi ile İlişkisinde Algılanan Örgütsel Desteğin Düzenleyici Rolü
(İstanbul Kültür Üniversitesi, 2025) DEMİR, SELİN; Seçil Taştan
Bu araştırmada kurumlarda dijital dönüşüm ve üretken yapay zeka kabulünün genel iş stresi ile ilişkisinde algılanan örgütsel desteğin düzenleyici rolü, demografik değişkenlerle birlikte incelenmiştir. Araştırma, gönüllülük ilkesine dayanarak toplamda 216 katılımcı üzerinde yapılmıştır. Araştırmaya toplamda 126 kadın ve 90 erkek katılmıştır. Araştırmada demografik değişken olarak; yaş, cinsiyet, eğitim durumu, kaç yıllık çalışma deneyiminin olduğu ve kaç yıldır aynı şirkette çalıştıkları bilgileri toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak, Dijital Dönüşüm Ölçeği (DDÖ), Üretken Yapay Zeka Kabulü Ölçeği (ÜYZKÖ), Genel İş Stresi Ölçeği (GİSÖ) ve Algılanan Örgütsel Destek Ölçeği (AÖDÖ) kullanılmıştır. Anketler internet üzerinden (online) iletilerek cevaplanması beklenmiştir. Toplanan dataların analizinde normallik analizi, faktör analizi, korelasyon ve regresyon analizi, düzenleyici etki analizi ve t-test ve ANOVA analizi uygulanmıştır. Verilerin analiziyle elde edilen korelasyon ve regresyon analizi sonucunda, dijital dönüşüm ile genel iş stresi arasında oranında negatif, orta güçte ve anlamlı doğrusal bir ilişki olduğu, yapay zeka kabulünün genel iş stresi üzerinde anlamlı, zayıf ve negatif yönlü bir ilişkisi olduğu, sonucuna ulaşılmış ve algılanan örgütsel desteğin düzenleyici rolünün araştırılması sebebiyle "Hayes (2022)'in geliştirdiği Process Versiyon 4.2" kullanılarak yapılan analiz sonucunda da, dijital dönüşüm ile genel iş stresi arasındaki ilişkide algılanan örgütsel desteğin düşük etkide, anlamlı ve negatif yönde düzenleyici etkisi olduğu, Üretken yapay zeka kabulü ile genel iş stresi arasındaki algılanan örgütsel desteğin düzenleyici rolü olmadığı bulunmuştur. Literatürdeki boşluğu doldurmak adına önemli katkılar sağladığı düşünülen bu çalışmayla gelecek araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.
Beyaz Yaka Çalışanların İşe Bağlı Duygusal Tükenmişliklerinin İşe Bağlılıklarına Etkisinde Varoluşsal Pişmanlığın Aracı Rolünün İncelenmesi
(İstanbul Kültür Üniversitesi, 2025) ZADE, DAMLA ŞEVVAL
Bu araştırma beyaz yaka çalışanlarının işe bağlılık düzeylerini inceleyerek çalışanların işe bağlılıklarında duygusal tükenmişliğin etkisinin olup olmayacağını ve bu etkide varoluşsal pişmanlığın aracı rolü olup olmadığı sorusuna yanıt aramak amacı ile gerçekleştirilmiştir. Aynı zamanda beyaz yakalı çalışanların, işe bağlılıkları, işe bağlı duygusal tükenmişlikleri ve varoluşsal pişmanlık düzeylerinin bazı demografik değişkenlere (yaş, cinsiyet, medeni durum, kıdem, eğitim durumu, psikolojik destek alıp almama) göre farklılaşıp farklılaşmadığının ortaya konulması da amaçlanmaktadır. Araştırmanın bulguları, son zamanlarda beyaz yakalılarla yapılan çalışmalara yönelik farklı bir bakış açısı getirmeyi hedeflemekle birlikte bu alanda çalışan uzmanlara ve araştırmacılara da bilgi sağlamayı amaçlamaktadır. Araştırmanın evreni, Türkiye'de yaşayan beyaz yakalı olarak çalışan bireylerden oluşmakta, örneklem ise bu evrenden çevrimiçi katılan toplam 471 beyaz yakalı katılımcıdan oluşmaktadır. Araştırma betimsel ilişkisel tarama yöntemi ile anket araştırması metodu kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Veriler SPSS programında analiz edilmiş olup araştırmada verileri toplamak için demografik bilgi formu, "Utrecht İşe Bağlılık Ölçeği," "İşe Bağlı Duygusal Tükenmişlik Ölçeği" ve "Çok Boyutlu Varoluşsal Pişmanlık Ölçeği" kullanılmıştır. ix Regresyon analizleri sonucunda işe bağlı duygusal tükenmişliğin işe bağlılık üzerinde etkisinde varoluşsal pişmanlığın kısmi bir aracılık etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada işe bağlılık, işe bağlı duygusal tükenmişlik ve varoluşsal pişmanlık puanları arasındaki ilişkiye de bakılmış olup yapılan korelasyon analizleri sonucunda işe bağlılık ile işe bağlı duygusal tükenmişlik arasında negatif yönlü orta düzeyde, işe bağlılık ile varoluşsal pişmanlık arasında negatif yönlü orta düzeyde, işe bağlı duygusal tükenmişlik ile varoluşsal pişmanlık arasında pozitif yönlü orta düzeyde anlamlı bir korelasyon bulunmuştur. Beyaz yakalı olarak çalışan bireylerin işe bağlılık, işe bağlı duygusal tükenmişlik ve varoluşsal pişmanlık düzeylerinin demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı da incelenmiş, çalışmanın sonuç ve tartışma bölümünde detaylıca ele alınmıştır.
Midyat'ın Tarihi Kent Merkezinde İşlevsel ve Mekansal Dönüşüm: 2000-2025 Dönemi Üzerine Bir Analiz
(İstanbul Kültür Üniversitesi, 2025) TUNÇ, HARUN; Neslihan Dostoğlu
Bu tez, Mardin'in Midyat ilçesindeki tarihi kent merkezinde 2000 ile 2025 yılları arasında meydana gelen işlevsel ve mekansal dönüşümleri analiz etmekte. İlçedeki tarihî taş yapılarda gerçekleştirilen yeniden işlevlendirme uygulamalarını mimari, sosyo-kültürel ve koruma politikaları çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, yapıların dönüşüm süreci, bu süreci etkileyen aktörler, yeni işlevlerin seçimindeki eğilimler ve mekansal bütünlük üzerindeki etkiler detaylı biçimde ele alınmıştır. Araştırma, paralel karma yöntemlere dayalı olarak hazırlanmış; literatür taraması, alan araştırmaları, görsel belgeleme ve yapı analizleri yoluyla 9 farklı yapı değerlendirilmiştir. Yapıların büyük çoğunluğunun konut kökenli olduğu ve yeniden işlevlendirme sonrasında özellikle turizm, kültürel üretim ve kamusal kullanım gibi odaklarda değerlendirildiği saptanmıştır. Kamusal aktörlerin desteklediği projelerde, koruma standartlarının daha yüksek ii olduğu, buna karşılık özel mülkiyete dayalı ticari uygulamalarda mekansal bütünlük ve estetik değerlerin zaman zaman göz ardı edildiği gözlemlenmiştir. Tez kapsamında incelenen yapılar, Midyat'ın çok katmanlı tarihsel dokusunun mimari düzlemde nasıl yeniden üretildiğine dair özgün örnekler sunmaktadır. Yeniden işlevlendirme süreci sadece fiziksel değil, aynı zamanda kültürel süreklilik, toplumsal katılım ve ekonomik sürdürülebilirlik açısından da değerlendirilmektedir. Midyat'ın özgün taş mimarisi, bu bağlamda sadece korunacak bir miras değil, aynı zamanda çağdaş yaşamla uyumlu bir üretim alanı olarak ele alınmıştır. Sonuç olarak, çok aktörlü, yerel temelli ve bağlama duyarlı koruma modelleri, Midyat gibi tarihî kentlerde yeniden işlevlendirme uygulamalarının başarılı olabilmesi için kritik önem taşımaktadır. Bu çalışma, benzer tarihî dokulara sahip yerleşimlerde gerçekleştirilecek koruma ve dönüşüm projeleri için kuramsal ve uygulamalı bir referans sunmayı hedeflemektedir.
Riskli Yapıların Dönüşümünde Müktesep Hak Kullanım Eğilimleri ve bu Eğilimlerin Planlama Açısından Değerlendirilmesi: Şişli İlçesi Fulya ve Bozkurt Mahalleleri Örneği
(İstanbul Kültür Üniversitesi, 2025) SARAL, ESRA; Evrim Özkan
Bu tez çalışması, İstanbul'un Şişli ilçesinde müktesep hak plan notunun uygulanma sürecini planlama ilkeleri ve saha aktörlerinin algıları çerçevesinde değerlendirmeyi amaçlamıştır. Çalışmada, müktesep hak kavramı; plan bütünlüğü, sürdürülebilirlik, eşitlik ve kamu yararı ilkeleri bağlamında ele alınarak, uygulamadaki yansımaları bütüncül bir bakışla analiz edilmiştir. Araştırmada, Fulya ve Bozkurt mahalleleri örneklem olarak seçilmiş olup; mekânsal analizlere ek olarak kamu kurumları, kentsel dönüşüm firmaları ve vatandaşlarla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış mülakatlardan elde edilen nitel veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, müktesep hak plan notunun özellikle Fulya Mahallesinde mevcut plan kararlarına kıyasla yapı sahiplerine ortalama %22,4 oranında daha fazla yapı hakkı tanıdığını ve bunun alanın taşıma kapasitesi üzerinde ciddi bir yoğunluk baskısı yarattığını göstermektedir. Bozkurt Mahallesinde ise bu fark %2 düzeyinde kalmış olup, bu durum ilgili alanda ruhsat sonrası yapılan plan kararlarının mevcut yapı haklarını belirli ölçüde koruma eğilimi taşıdığını düşündürmektedir. İçerik analizleri, müktesep hakkın aktörler tarafından hak kaybını önleyen ve dönüşüm sürecinde güven sağlayan bir araç olarak algılandığını ortaya koymaktadır. Ancak yorum farklılıkları, teknik belirsizlikler ve maliyet baskısı gibi faktörlerin, uygulamada eşitsizlik ve karmaşa yarattığı görülmektedir. Bu çerçevede, plan notunun açık ve ölçülebilir hale getirilmesi, belediyeler arası uygulama birliğinin sağlanması ve planlama ilkeleriyle uyumlu şekilde yeniden yapılandırılması önerilmektedir.
6306 Sayılı Afet Kapsamındaki Alanlarda Yürütülen Kentsel Dönüşüm Uygulamalarında Bir Yöntem Olarak İmar Durumu Hakkı Transferi: Avcılar İlçesi Merkez Mahallesi Örneği
(İstanbul Kültür Üniversitesi, 2025) İLAYDA ÖZDEMİR; Evrim Özkan
Bu çalışma, Türkiye'de son yıllarda artan kentsel dönüşüm uygulamalarının alternatif modellerle değerlendirilmesini amaçlamakta ve özellikle Avcılar İlçesi Merkez Mahallesi örneğinde İmar Hakkı Transferi (İHT) yönteminin uygulanabilirliğini incelemektedir. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında yürütülen dönüşüm uygulamalarının büyük ölçüde parsel bazlı, mevcut imar hakkı çerçevesinde ve fiziksel yenileme odaklı ilerlediği gözlemlenmektedir. Ancak bu yaklaşım, hem planlama ilkeleri açısından bütüncül bir dönüşüm sağlayamamakta hem de sosyal, ekonomik ve hukuki sorunlara yol açmaktadır. Araştırma, nitel araştırma yöntemiyle yapılandırılmış olup, Avcılar ilçesinde sürece dahil olan hak sahipleri, yüklenici firmalar, belediye müdürlükleri ve hukukçularla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler üzerinden yürütülmüştür. Görüşme verileri tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiş ve beş temel tema ortaya konmuştur: dönüşüm sürecinin planlama ve uygulama zorlukları, ekonomik eşitsizlikler ve hak kayıpları, hukuki belirsizlikler ve güvence eksikliği, bilgi eksikliği ve kurumsal rehberlik ihtiyacı, ve İHT'ye duyulan potansiyel gereksinim. Elde edilen bulgular, mevcut dönüşüm modelinin özellikle düşük gelirli kesimlerin katılımını sınırlandırdığı, hak kayıplarına neden olduğu ve yatırımcıların dönüşüme olan ilgisini azalttığı yönündedir. Parsel ölçekli uygulamaların planlama bütünlüğünü bozduğu ve altyapı entegrasyonunu engellediği tespit edilmiştir. Bu kapsamda, İHT yöntemi, hem maliklerin yapılaşma hakkını korunabilir ve esnek biçimde kullanmalarını sağlamakta hem de kamu yararını gözeten yeni planlama stratejilerinin geliştirilmesine olanak tanımaktadır. Çalışmada ayrıca, deprem riski yüksek alanlardan yapılaşma haklarının, daha güvenli ve planlı gelişim bölgelerine transfer edilmesini öneren modeller geliştirilmiştir. Sonuç olarak, Avcılar Merkez Mahallesi özelinde İHT uygulaması hem kentsel dönüşüm sürecinin hızlandırılması hem de sosyal adalet ve mekânsal denge ilkelerinin güçlendirilmesi açısından güçlü bir alternatif olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, benzer yapısal sorunlara sahip diğer kentsel alanlar için de örnek oluşturabilecek bir model sunmakta ve İHT'nin yerel düzeyde uygulanabilirliğini hem kuramsal hem de ampirik düzeyde ortaya koymaktadır.