Doğa Eğitimi Alma Durumlarına Göre Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Doğaya İlişkin Algılarının İncelenmesi - ÇETİN, HİLAL (İstanbul Kültür Üniversitesi, 2025)
Bu çalışma, farklı yerleşim yerlerinde yaşayan ve doğa temelli eğitim alan veya almayan okul öncesi dönem çocuklarının doğaya ilişkin algılarını çizimleri ve görüşleri aracılığıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Literatür incelendiğinde, çocuk çizimleri ve görüşmeleri aracılığıyla doğa algısını inceleyen çalışmaların sınırlı sayıda olduğu ve bu çalışmaların çocukların yaşadığı çevresel bağlam ile doğa eğitimi alma durumlarını karşılaştırmalı olarak ele almadığı görülmüştür. Bu araştırma, ilgili alandaki bu boşluğu gidermeye yönelik olarak tasarlanmış ve elde edilen bulguların eğitim politikaları ile erken çocukluk eğitimine katkı sağlaması hedeflenmiştir. Araştırmada, temel nitel araştırma yöntemi benimsenmiş olup maksimum çeşitlilik örnekleme kullanılmış ve veri toplama araçları olarak araştırmacının yönergesi doğrultusunda resmedilmiş çocuk çizimleri ile araştırmacı tarafından hazırlanmış yarı yapılandırılmış görüşme formundan yararlanılmıştır. Çalışma grubu; büyükşehir, küçük şehir ve kırsalda yaşayan 48-72 aylık, doğa temelli eğitim alan ve almayan 60 çocuktan oluşmaktadır. Elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle incelenmiş, temalara ve kategorilere ayrılarak bulgulara ulaşılmıştır. Araştırma bulguları, doğa eğitimi alan çocukların doğa algılarının, doğa eğitimi almayan çocuklara kıyasla daha detaylı ve zengin olduğunu göstermiştir. Doğa eğitimi alan çocuklar doğayı daha çok keşif, gözlem ve deneyim bağlamında ifade ederken; doğa eğitimi almayan çocukların doğayı daha çok oyun ve eğlenceyle ilişkilendirdiği görülmüştür. Çocukların yaşadığı çevre koşulları da doğa algılarında önemli bir değişken olarak ortaya çıkmıştır. Büyükşehirde yaşayan çocukların doğayı daha çok yapay unsurlarla bütünleşik şekilde resmettikleri; küçük şehirde yaşayan çocukların bitki türleri ve mevsimsel döngülere daha fazla dikkat ettikleri; kırsalda yaşayan çocukların ise doğayı sosyal bağlamda, aile, arkadaş ve hayvanlarla etkileşim üzerinden algıladıkları tespit edilmiştir. Çocukların doğada vakit geçirme tercihleri ve bu sürecin sosyal boyutları da araştırma kapsamında değerlendirilmiştir. Doğa eğitimi alan çocukların doğada vakit geçirirken keşfetme ve gözlem yapma eylemlerine yöneldikleri, doğa eğitimi almayan çocukların ise daha çok oyun ve eğlence odaklı faaliyetleri tercih ettikleri belirlenmiştir. Araştırmanın sonuçları, doğa temelli eğitimlerin çocukların çevresel farkındalıklarını ve doğaya yönelik algılarını olumlu yönde geliştirdiğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, çocukların doğa algılarının yaşadıkları çevrenin özellikleri, sosyal etkileşimleri ve aldıkları eğitimin niteliğine bağlı olarak şekillendiği görülmüştür. Çalışma, doğa temelli eğitim programlarının içerik ve nitelik açısından zenginleştirilmesi gerektiğine işaret etmekte; doğayla etkileşim fırsatlarının artırılmasının, erken çocukluk döneminde çevre bilincini güçlendireceğini vurgulamaktadır.
Keywords: Doğa Algısı; Doğa Temelli Eğitim; Erken Çocukluk; Çocuk Çizimleri; Çocuk Görüşleri