Aliağa'da Küçük Ölçekli Bir Porselen Atölyesinin Yerleşim Planlamasına Analitik Yaklaşımlar - SEZER, ABDULLAH MESİH (İstanbul Kültür Üniversitesi, 2025)
Geleneksel ve modern üretim yapan işletmeleri ilgilendiren yerleşimin, uzun yıllardan beri çok önemli bir çalışma konusu olduğu bilinmektedir. Bu, birçok disiplinin, özellikle mühendislik ve yönetim disiplinlerini barındıran kurumların, militer kurumların ve yaşam döngüsünde yerleşimin önem taşıdığı tüm kurumların stratejik ve rekabetçi süreçlerinde başlıca müracaat ettikleri bir karar verme problemi olmaktadır. Tesis yerleşiminin, yapılan üretimin işlevini ve niteliğini belirlediği akılda bulundurulduğunda, işletmelerin bu konuda ellerinden geleni yapmak isteyecekleri tahmin edilmektedir. Birçok faktörün yerleşim planlarını etkilediği, bunların başında karmaşık yapıların ve akış içerisindeki lüzumsuz hareketlerin önemli bir paya sahip olduğu bilinmektedir. Çoğunlukla üretim sırasında uzun yürüyüşler, tekrar eden hareketler, gereksiz malzeme taşınması, yanlış ortam koşulları gibi sorunlarla karşılaşılmaktadır. Esasen amaç, tesis yerleşiminin sistemli bir şekilde üretime katkı sunmasını sağlamaktır. Bu tez çalışmasında, İzmir'in Aliağa İlçesinde kırsal bir bölgede modern cihazlar ile el emeğini bir araya getirerek porselen üreten küçük ölçekli bir atölyenin yerleşimi ele alınmıştır. Çalışmanın amacı, söz konusu atölyenin gelişmesine katkı sağlamak üzere mevcut yerleşimin düzenlenmesi, daha sistematik ve yalın bir yapıya kavuşması için öneri sunmaktır. Karmaşık bir yapıya sahip olan atölyenin, herhangi bir yerleşim maliyeti oluşturulmadan yalın bir işleyişe kavuşabilmesi için mevcut kaynaklar korunmuştur. İlk olarak faaliyet ilişkilerine göre bir alternatif yerleşim planı hazırlanmıştır. Mevcut yerleşim ile faaliyet ilişkilerine göre oluşan yerleşimin taşıma mesafesi verileri karşılaştırıldığında, 12.752 cm olan toplam taşıma mesafesinin, alternatif yerleşimde 7.300 cm'ye düştüğü görülmüştür. Alternatifin uygulanması neticesinde dolaylı olarak taşıma maliyetleri azalacak, gereksiz çalışma hareketleri ve karmaşık tesis yapısı ortadan kalkarak daha sistematik ve yalın bir üretim ortamı sağlanacaktır. Mevcut yapıda ayrı bir bina olan Hammadde Deposu alanı boşa çıkarak, ofis alanı veya başka bir alan olarak kullanılabilecektir. Bu durumda yalnızca bu yöntem uygulandığında dahi neredeyse yarı yarıya bir fayda sağlandığı anlaşılmaktadır. Bu çalışmada, faaliyet ilişkilerine dayalı blok planların oluşturulmasında kullanılan BLOCPLAN yöntemine ait "BLOC PLAN Single Story for Windows 1.6" bilgisayar programı kullanılarak farklı alternatif düzenler üretilmektedir. BLOCPLAN'ın ürettiği planlar, faaliyet ilişkilerine en uygun yerleşim kombinasyonlarını sunarak, taşıma mesafesinin ve gereksiz hareketlerin azaltılmasına katkı sağlamaktadır. Çalışmada, ayrıca sezgisel bir yaklaşım olarak Hollier Metodu, Excel Makrosu kullanılarak çözülmüş, sonuçları sıralılık ve gerileme oranları bakımından yorumlanmıştır. Bu bağlamda, anlamlı oranlar elde edildiği görülmektedir. Son olarak, yapıcı bir algoritma olan PLANET yöntemine başvurularak, alternatif düzenlerin analitik bir değerlendirmesi yapılmaktadır.
Keywords: Tesis Yerleşimi; Sistematik Yerleşim Planlama; Taşıma Mesafesi; Faaliyet İlişkisi; BLOC PLAN; Hollier Metodu; PLANET