Yer Kavramının Yerküre Dışında Mekân Üretimi ile Birlikte Dönüşümü - DEMİR, BURAK (İstanbul Kültür Üniversitesi, 2025)
Yer kavramı, insanın Yerküre üzerinde var oluşundan günümüze kadar dönüşmeye devam etmektedir. Birey tarafından yapılan değerlendirmeler sonucunda mekân, yer kavramı ile ifade edilir. Yer kavramı, insanlığın gelişimiyle dönüşen mekânsal çevrede farklı ölçekler üzerinden değerlendirilmektedir. İlk bölümde mekân ve yer kavramlarının anlamsal açıdan incelendiği tez çalışmasında, yer kavramının gelecekte anlamlandırılacağı ölçeğe ilişkin kavramsal değerlendirmenin yapılması amaçlanmıştır. Çalışmanın ikinci ve üçüncü bölümlerinde mekânın üretildiği ve yerin anlam kazandığı farklı ölçekler değerlendirilerek, yer kavramının oluşumunu etkileyen unsurlarla birlikte birey ve yer ilişkisi incelenmiştir. Ayrıca, çalışmanın üçüncü bölümünde yer kavramının dönüşümüne ilişkin değerlendirme yapılmıştır. Mekân ve yer kavramları, mimari üretimlerle oluşan durum ve kullanımların değerlendirilmesi üzerinden tartışılmaktadır. Yerküre dışında yaşam alanlarının inşa edilmesi geleceğe ilişkin insanların hedeflerini oluşturmaktadır. Bu hedefler, mimarlık üretimlerinin de gelecekte tasarlanacağı çevrelerin keşfini içermektedir. İnsanlığın çok gezegenli bir tür olma arzusuyla Yerküre dışında mekân üretim çalışmaları yapılacaktır. Bu kapsamda, geleceğin Yerküre ve dışında oluşturulacak mekânsal çevresinde, bireyin anlamlandırma ölçeği yeni bir boyut kazanacaktır. Bununla birlikte yer kavramı, kavranan yeni sınırlar içerisinde tartışılacaktır. Bu çalışmada, yer kavramının gelecekte tanımlanacağı sınırların değerlendirilmesi için Asimov'un Galaktik İmparatorluk Serisi üzerine bir inceleme yapılmıştır. Geleceğe ilişkin kavramsal sınırlar, bilim kurgunun mekânsal öngörüleri üzerinden değerlendirilmiştir. Mekân ve yer kavramları ile ilgili araştırılan veriler ve örneklem üzerinde yapılan inceleme sonucunda oluşan değerlendirme, sonuç bölümünde sunulmuştur.
Keywords: Mekân; Yer; Yok-Yer; Uzay Mimarlığı; Bilim Kurgu Edebiyatı; Yerin Dönüşümü