Sözcük Ölümü ve Erinç Edatı Üzerine - TÜRK, VAHİT (Türk Dil Kurumu, 2025)
Bir dilde eş anlamlı sözlerin uzun süre bir arada yaşaması çok karşılaşılan bir durum değildir. Dillerde sözlerin kullanımdan düşmesinin çeşitli nedenleri vardır. Nedenlerden bir kısmıyla bütün dillerde karşılaşılır, bir kısmı ise dillerin kendi tarihiyle ilgilidir. Söz ölümü genellikle bir sözün anlam alanına dilin kendi kaynağından ya da başka bir dilden bir sözün girmesi nedeniyle olur. Ana yurttan ya da ana kitleden uzaklaşan kitlelerin dilinde zaman içinde değişmeler görülmeye başlanır ve bu durum lehçe oluşumlarının da asıl nedeni olur. Türk dili, sözcükleri öncelikle ad ve eylem olarak iki ana bölüme ayırır. Sıfat, zarf, zamir; sözcüklerin cümle içinde yüklendikleri görev adlarıdır. Türk dilinin yapısında edatın olmadığı, bu sözcük çeşidinin sonradan adlardan ya da eylemlerden türetildiği dilcilerin benimsediği bir görüştür. Edatlar, kalıplaşmış ve kendi başlarına anlam yükü olmayan ancak cümlenin anlamına katkısı olan sözlerdir. Erinç, Türk dilinin ana yardımcı eylemlerinden biri olan er- eyleminden türemiş, Bengü Taşlarda, Uygur ve Hakanlı metinlerinde karşılaşılan bir sözcüktür. Bu sözcüğün cümleye katkısı, anlama kesinlik ya da olasılık katmaktır. Hakanlı metinlerinden sonra yazı dilinde karşılaşılmayan bu sözcük yerini er- ve özellikle tur- eyleminin geniş zaman çekimli biçimlerine bırakmıştır. Bugünkü Türk yazı dillerinde de erinç sözünün cümleye kattığı işlevle turur biçiminden gelen -dIr bildirme ya da kuvvetlendirme eki kullanılmaktadır.

It is not a very common situation for synonyms to coexist in a language for a long time. There are various reasons why words fall out of use in languages. The death of a word is usually caused by the introduction of a word from the language’s own source or from another language. The language of the masses who move away from the motherland or the main mass begins to change over time and this becomes the main reason for the formation of dialects. Turkish language divides words into two main categories: nouns and verbs. Adjectives, adverbs, pronouns are the names of the tasks that words undertake in a sentence. It is accepted by linguists that there are no postpositions in the structure of the Turkish language and that this type of word is derived from nouns or verbs. Erinç is a word derived from the verb er-, which is one of the main auxiliary verbs of the Turkish language, and is encountered in Old Turkic inscriptions, Uighur and Karakhanid texts. The contribution of this word to the sentence is to add certainty or probability to the meaning. This word, which was not attested in written language after the Karakhanid texts, was replaced by the present tense inflected forms of er-and especially tur-. In modern Turkic written languages, the-dIr declarative or strengthening suffix from the form turur is used with the function that the word erinç adds to the sentence.
On the Concept of Word Loss and the Postposition Erinç
Keywords: Söz Ölümü; Ana Yardımcı Eylem; Güçlendirme; Olasılık; Bengü Taşlar; Uygur Metinleri; Hakanlı Metinleri