İç Mekan Tasarımında Mağaza Atmosferinin Değişimi: Deneyimsel Mağazacılık - MANAV, ELİF GÜLSÜM (İstanbul Kültür Üniversitesi, 2025)
Günümüzde hızla değişen rekabet ortamında, sürdürülebilir rekabet avantajı sağlamanın en önemli yolu kullanıcı odaklı olmaktan geçmektedir. Kullanıcılar, istek ve ihtiyaçlarının karşılanmasının yanında tüketimin keyifli bir hale gelmesini beklemektedir. Bu nedenle mağaza mekanları ürünlerle birlikte hizmet sağlamanın da ilerisine geçerek kullanıcılara duyulara hitap eden atmosferik faktörler ile eşsiz deneyimler sağlamalıdır. Bu noktada deneyimsel mağazacılık kavramı ortaya çıkmaktadır. Özellikle pandemi sonrası sanallaşan alışveriş eyleminin sonucunda fiziki olarak mağaza mekanına kullanıcıyı çekmek için, deneyim sunan, sosyalleşme mekanlarına imkân veren ve olumlu anıların kaynağı haline gelen mekanlar oluşturulmaya başlanmıştır. Deneyimsel mağaza atmosferi unsurları kullanıcıları mağazaya çekmekte ve mağazada daha uzun süre kalmalarını sağlamaktadır. Deneyimsel mağazacılığın gelişmesine katkıda bulunan son dönemdeki teknolojik gelişmeler, tüketim olgusu, tüketicinin duygu ve düşüncelerinin önemsenmesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Araştırmalara göre yeni gelen jenerasyonun satın alma tercihleri ise bu durumun temel sebebi olmaktadır. Bir kişinin doğrudan algıları ve etkinlikleriyle kazandığı bilgi, beceri ve tavırların bütünü olarak tanımlanabilecek deneyim kavramı kullanıcıların mağaza içerisinde karar alma veya ikna aşamalarında deneyime daha fazla önem vermeye başlaması, 'Deneyim Mağazası', 'Deneyimsel Mağazacılık' gibi, merkezine deneyimi alan mekân anlayışlarının giderek önem kazanmasını sağlamaktadır. Kullanıcılarda 'istek uyandıran' yapısından dolayı da deneyim odaklı mağaza mekanlarının etki alanı da giderek yaygınlaşmaya başlamıştır. Günümüzde deneyim mekanlarının özelliklerini uygulayan mağazalar kullanıcıya deneyim sunan, eğlence ve hoş vakit geçirilen mekanlar olarak güncellenmiştir. Deneyimsel mağaza mekanları atmosferik unsurları ile mekânda kullanıcıya yaşanmışlık hissi uyandırarak mağaza içerisinde ek programlara yer vermektedir. Bu unsurlar mağaza mekanını deneyimleyen kullanıcının mağazaya karşı olumlu duygular oluşturup, mağazaya bağlı kılmak amaçlıdır. Mağaza mekanlarına ek programlar eklenerek kullanıcının çevrimiçi alışveriş eylemini, çevrimdışı ortama yani mağaza mekanlarına çekmek deneyimsel mağazacılık anlayışını desteklemiştir. Kullanıcılar artık bir ürünü alırken beraberinde başka ürünleri de deneyimlemek, kişiselleştirme alanları sayesinde satın alacağı ürünlerini kendisine özgü hale getirmek, alışveriş eylemine ek olarak mağaza mekânında sosyalleşebileceği canlı müzik performansı ile hoş vakit geçirmek, yeni bir kahvenin tadımını yapıp aynı anda bir workshop eğitimine katılarak unutulmaz anları deneyimlemektedirler. Çalışmada günümüzdeki rekabet ortamında değişen mağaza mekanların atmosferinin literatür araştırması yapılarak, atmosferik unsurların mağaza mekanlarında deneyim alanlarına nasıl dönüştürüldüğü anlatılmıştır. Dönüşen bu deneyim sağlayıcılarının mağaza mekanlarında oluşturduğu deneyim alanları dünya genelindeki örnekler üzerinden mekansal organizasyon şemaları incelenmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, deneyimsel mağazacılık ve deneyim unsurlarının iç mimaride mağaza mekanları bağlamında örnek bir deneyimsel mağaza mekanını incelemektir. Bununla beraber, deneyimsel mağazacılığın boyutları olan bazı deneyim unsurlarının mağaza mekanına tasarımsal olarak nasıl yansıtılabileceğini incelenecektir.
Keywords: Mağaza Atmosferi; Deneyim; Mağaza Mekanı Deneyim Unsurları; Deneyimsel Mağazacılık; Deneyim Sağlayıcıları