Kaçar Dönemi Geleneksel İran Konut Mimarisinin ve İç Mekanlarının Tebriz Şehri Özelinde İncelenmesi - FIROUZAN, NASIM (İstanbul Kültür Üniversitesi, 2025)
Herhangi bir şehrin eski bağlamından geriye kalan ana unsurlardan biri, o şehrin tarihi evleridir. İran'ın geleneksel mimarisi, tarihi evlerde kalıcı ve önemli bir örüntüye sahiptir; Tarihi evlerin mimari unsurları iç mekanları (Oda)+ yarı açık mekân (Eyvan)+ açık mekân (Avlu) örüntüsüdür. Ayrica konut süslemeleri, İran konut mimarisinin kimliğinde önemli bir rol oynamaktadır. Çeşitli formlardaki bu süslemeler, her izleyiciyi doğaüstü dünyaya bağlamaktadır. Kaçar sanat tarihi dönemi, İran sanat ve mimarisinin en önemli dönemlerinden biridir. Çünkü geleneklerden kopuş, modern akımın İran sanatı ve mimarisine girdiği dönemdir. Bu araştırma beş aşamadan oluşmaktadır: İlk adım, birinci bölümü kapsayan araştırmanın amacı, kapsamı ve yöntemini sunmaktadır. İkinci aşama, geleneksel İran mimarisinin, Kaçar dönemi konutlarının ortak örüntüsü ve mekânsal organizasyonunun tanıtılmasıdır. Üçüncü aşama ise Kaçar dönemi konutlarının mimarisini ve süslemelerin tanımaktır. Dördüncü aşama, Tebriz şehrinin tarihi ve geleneksel konutlarının tanıtılması, incelenmesi ve hedefe ulaşma yolunda tezin ilerletilmesi ve son aşamada ise hipotezlerin kanıtlanması ve amacın belirtilmesi yer almaktadır. Tebriz'deki Kaçar konut mimarisi, tarihi, kültürel ve sosyal bağlamların zengin bir mirasıdır. Bu konutlar sadece estetik görünümleriyle değil, aynı zamanda tarihi ve kültürel değerleriyle de dikkat çekmektedir. Bu araştırmada, bu dönemin mimari göstergelerine örnek olarak Tebriz'deki Sorkheyi, Hariri ve Nikdel evlerinin mimari süslemeleri betimsel-analitik yöntemle, kütüphane kaynaklarından ve gözlemlerden yararlanılarak incelenmiştir. Yazarın amacı Kaçar dönemi bu konutlardaki süsleme çeşitlerini tanıtmak, mimari ve süslemelerin nitelik ve özelliklerini ortaya koymaktır.
Keywords: Geleneksel Evler; İran Mimarisi; Süslemeler; Kaçar Dönemi